Główna teza: cukrzyca typu 2 jako choroba odwracalna
Książka Kod cukrzycy kanadyjskiego nefrologa dr. Jasona Funga podważa jedno z najsilniej zakorzenionych przekonań współczesnej diabetologii — że cukrzyca typu 2 jest chorobą przewlekle postępującą i nieodwracalną. Autor argumentuje, że przy odpowiedniej interwencji metabolicznej można nie tylko zatrzymać jej progresję, ale wręcz doprowadzić do remisji bez leków.
Model, który Fung proponuje, nazywa paradygmatem przepełnienia. Według niego komórki nie cierpią na niedobór glukozy — przeciwnie, są nią przeładowane. Trzustka produkuje coraz więcej insuliny, by wtłoczyć cukier do już pełnych tkanek. Gdy insulinooporność narasta, poziom glukozy we krwi rośnie — i pojawia się diagnoza. Kluczowe jestt zrozumienie, że insulina nie jest tu rozwiązaniem, lecz częścią problemu.
- Cukrzyca typu 2 to stan przeładowania energetycznego — nie niedoboru glukozy
- Insulinooporność jest mechanizmem obronnym komórek przed dalszym przeładowaniem
- Remisja wymaga opróżnienia nadmiaru glukozy i tłuszczu z tkanek, nie dodawania insuliny
Hiperinsulinemia i stłuszczenie narządów — błędne koło
Fung szczegółowo wyjaśnia związek między przewlekle podwyższonym poziomem insuliny a gromadzeniem się tłuszczu w wątrobie i trzustce. Gdy komórki wątroby są stale zalewane glukozą, uruchamiają proces lipogenezy de novo — przekształcania nadmiaru cukru w tłuszcz. Z czasem dochodzi do niealkoholowego stłuszczenia wątroby, które dotyka nawet 70% osób z cukrzycą typu 2.
Jeszcze groźniejsze jest odkładanie się lipidów w komórkach beta trzustki. Zjawisko to, nazywane lipotoksycznością, upośledza zdolność wysp Langerhansa do wydzielania insuliny w odpowiedzi na glukozę. Fung porównuje ten mechanizm do przepełnionego magazynu — trzustka nie tyle zawodzi, ile jest przeciążona. Metaanaliza Goldenberga i współpracowników z BMJ (2021) potwierdza, że interwencje redukujące ładunek węglowodanowy prowadzą do trwałej remisji u znacznego odsetka pacjentów.
Post przerywany jako narzędzie terapeutyczne
Centralnym narzędziem proponowanym w Kodzie cukrzycy jest post przerywany (intermittent fasting). Fung podkreśla, że post nie jest głodówką — to zaplanowana przerwa między posiłkami, która daje organizmowi czas na uruchomienie spalania własnych zapasów tłuszczu. Podstawowy mechanizm opiera się na obniżeniu stężenia insuliny — hormonu, który blokuje lipolizę. Gdy insulina spada, komórki tłuszczowe uwalniają zgromadzone triglicerydy.
Autor rekomenduje stopniowe wprowadzanie postu: od schematu 16:8 (16 godzin postu, 8-godzinne okno żywieniowe), przez post 24-godzinny raz lub dwa razy w tygodniu, aż do wydłużonych postów 36-godzinnych u wybranych pacjentów. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w zaleceniach na 2026 rok nie rekomenduje rutynowo postu przerywanego jako standardowej interwencji, jednak uznaje redukcję masy ciała o 5–10% za kluczowy element terapii — a post bywa skutecznym narzędziem do osiągnięcia tego celu.
Praktyczny protokół według zaleceń dr. Funga
| Element protokołu | Zasada | Dla kogo |
|---|---|---|
| Post 16:8 | Codziennie: 16 godzin bez kalorii, 8-godzinne okno żywieniowe (np. 12:00–20:00) | Początkujący, osoby z nadwagą bez insuliny |
| Post 24-godzinny | 1–2 razy w tygodniu: od kolacji do kolacji następnego dnia | Osoby z HbA1c 6,5–8%, po adaptacji do 16:8 |
| Post 36-godzinny | Raz w tygodniu: od kolacji dnia 1. do śniadania dnia 3. | Zaawansowani, pod nadzorem lekarza |
| Eliminacja cukrów | Zero słodzonych napojów, słodyczy, białego pieczywa, makaronu, ryżu | Wszyscy — od pierwszego dnia |
| Pełnowartościowe tłuszcze | Oliwa z oliwek, awokado, orzechy, tłuste ryby jako podstawa kalorii | Wszyscy, zamiast węglowodanów |
Protokół zakłada cotygodniowe ważenie i pomiar glukozy na czczo. Przy spadku glikemii poniżej 100 mg/dl dawki leków przeciwcukrzycowych należy redukować w porozumieniu z diabetologiem. Osoby na insulinie lub pochodnych sulfonylomocznika bezwzględnie wymagają nadzoru — ryzyko hipoglikemii podczas postu jest wysokie.
Ograniczenie węglowodanów — co potwierdzają dane kliniczne
Drugim filarem książki jest radykalne zmniejszenie spożycia cukrów prostych i węglowodanów rafinowanych. Fung nie zaleca żadnej konkretnej diety — nie jest to keto ani Atkins — ale skupia się na eliminacji produktów, które najsilniej stymulują wydzielanie insuliny: słodkich napojów, pieczywa pszennego, makaronów, ryżu i ziemniaków. W zamian proponuje pełnowartościowe tłuszcze oraz białko jako źródła sytości.
Systematyczny przegląd Goldenberga i współpracowników opublikowany w British Medical Journal (2021) przeanalizował 23 randomizowane badania kliniczne dotyczące diet niskowęglowodanowych w cukrzycy typu 2. Wykazano, że przy diecie ubogowęglowodanowej remisję cukrzycy osiągało średnio 32% pacjentów w ciągu 6 miesięcy — w porównaniu do zaledwie 4% przy standardowej diecie kontrolnej. Efekt utrzymywał się u większości uczestników również po 12 miesiącach, pod warunkiem utrzymania zmienionego sposobu odżywiania.
Czego Kod cukrzycy nie uwzględnia — krytyczne spojrzenie
Pomimo przekonującej narracji, książka ma istotne luki. Fung w dużej mierze opiera się na danych fizjologicznych i seriach przypadków, a nie na dużych randomizowanych badaniach klinicznych z twardymi punktami końcowymi — takimi jak zawał serca, udar czy śmiertelność całkowita. Nie ma długoterminowych badań pokazujących, że post przerywany stosowany przez 5–10 lat zmniejsza ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u diabetyków. To ważne zastrzeżenie dla pacjentów oczekujących twardych dowodów.
Kolejny problem to uproszczone podejście do farmakoterapii. Fung sugeruje, że leki hipoglikemizujące — zwłaszcza insulina — są zbędne, jeśli pacjent stosuje odpowiednią dietę. Rzeczywistość kliniczna jest bardziej złożona: u osób z wieloletnią cukrzycą doszło już do częściowej utraty komórek beta, a sama zmiana diety może nie wystarczyć do normalizacji glikemii. PTD w standardach na 2026 rok podkreśla, że metformina pozostaje lekiem pierwszego rzutu i nie powinna być odstawiana bez konsultacji z diabetologiem.
Kiedy do diabetologa: przeciwwskazania i nadzór specjalisty
Post przerywany i drastyczna redukcja węglowodanów nie są bezpieczne dla każdego. Bezwzględnymi przeciwwskazaniami są: cukrzyca typu 1, ciąża i karmienie piersią, zaburzenia odżywiania w wywiadzie, zaawansowana niewydolność nerek (eGFR poniżej 30 ml/min) oraz stosowanie insuliny lub pochodnych sulfonylomocznika bez możliwości częstej samokontroli glikemii. W tych grupach ryzyko hipoglikemii i kwasicy ketonowej jest realne — a skutki mogą być groźne.
Osoby z cukrzycą typu 2, które rozważają wdrożenie zaleceń z Kodu cukrzycy, powinny najpierw skonsultować się z lekarzem prowadzącym — diabetologiem lub internistą w ramach NFZ (Poradnia Diabetologiczna, wymagane skierowanie od lekarza POZ). Konieczne jest oznaczenie HbA1c, kreatyniny i lipidogramu przed rozpoczęciem zmian oraz powtórzenie badań po 3 miesiącach. Jeśli pacjent przyjmuje leki przeciwcukrzycowe, dawki należy redukować równolegle z poprawą glikemii — najlepiej pod nadzorem specjalisty.